(80) Overpeinzing

Zoveel veranderingen in zo’n korte tijd, en al die millennia daarvoor gebeurde er maar weinig.

Toen ik heel jong was hadden ze het altijd over “de oorlog.”
20 jaar daarvoor was het oorlog geweest. Ik was al 5, dus het waren vier levens geleden.
Waarom hadden ze het toch telkens over die oorlog?
Vijf jaar later kwam er een monument van 25 jaar bevrijding.
Te belachelijk voor woorden, zo lang geleden, veel te laat.
Mijn oma had de eerste wereldoorlog meegemaakt.
Mijn oma zei weleens dat ze ook jong was geweest.
Maar als ik haar rimpelige gezicht bekeek kon ik dat moeilijk geloven.

Toen ik 45 was zette ik mijn leven op een rijtje.
Wat was alles snel gegaan.

Stel dat ik in 1960 was geboren en omgekeerd had geleefd, dan was het nu 1915.
Dan had ik de tweede wereldoorlog meegemaakt en een stuk van de eerste wereldoorlog ook.
Vroeger leek het zo lang geleden, en het was toch zo dichtbij.

shutterstock_3254321Nogmaals 45 jaar terug zat ik in 1870, een totaal andere wereld.
Nogmaals 45 jaar en Napoleon was net verslagen nog wat jaartjes terug en het was 1800
Een totaal andere wereld, er waren nog indianen, onontdekte gebieden, de wereld was één groot natuurgebied.
Nogmaals 200 jaar terug en Nederland was in wording. Nogmaals 200 jaar terug en men kende Amerika nog niet.
En zo was ook de Romeinse tijd eigenlijk nog geeneens zo lang geleden.

Zoveel veranderingen in zo’n korte tijd, en al die millennia daarvoor gebeurde er maar weinig.
Had het allemaal niet wat rustiger kunnen zijn.
God waarom bent u zo ongeduldig met ons?

Het was even stil, totdat een stem in mijn gedachte vroeg: Wat zou je ten diepste het liefste willen?
Ik dacht even na, nu zijn er verschillende dingen die ik wil, maar wat ik ten diepste zou willen is dat mensen naar hun hart luisteren.
En dat antwoorde ik ook.
Dat kan nu ook al, gaf de stem als weerwoord.
“Dat weet ik”, zei ik, “maar het duurt soms zo lang, zo oneindig lang voordat mensen eindelijk eens een keer naar hun hart luisteren.”
“En jij noemt Mij ongeduldig?”, vroeg de stem.

Plaats een reactie

(79) Acceptatie

Zolang jij accepteert wie jijzelf bent, je mogelijkheden aanvaart en daarmee kan leven en met jouw mogelijkheden het onderste uit de kan haalt, dan lever je een topprestatie!


Acceptatie, een woord, met een heel krachtige en soms toch ook met een beladen betekenis. Een woord dat zelfs van grote invloed op ons leven kan zijn.

Maar, acceptatie van wat? Gaat het over de acceptatie van de ander, zoals deze is… met alles erop en eraan… zonder enig commentaar? Soms… maar bij de verwerking van je verlies gaat acceptie over… jezelf. Het accepteren van wat je hebt en wie je bent. Misschien nog een stap(je) verder is het blij kunnen zijn met wie je bent. Het accepteren van je beperkingen. Het accepteren van de mogelijkheden die je hebt om in het leven de dingen te doen die je… kan doen. Niet die dingen die je zou willen doen en niet kan doen omdat het buiten je mogelijkheden ligt. Maar wanneer je met je beperkingen kan leven… dat hoeft helemaal niet lichamelijk te zijn of… financieel te zijn of… dat je niet de opleiding hebt gehad die je had willen hebben of… Wanneer je kan leven met wat je hebt… dat is acceptatie!

shutterstock_131791328Zolang jij accepteert wie jijzelf bent, je mogelijkheden aanvaart en daarmee kan leven… met jouw mogelijkheden het onderste uit de kan haalt… dan lever je in mijn ogen een topprestatie. Dan ben je, ook al vinden anderen dat misschien niet zo… een kanjer. Daar hoef je helemaal niet voor rijk te zijn. Je bent juist rijk wanneer je dat kan doen wat je wilt bereiken… met alle mogelijkheden van dien.

Wat een ander over jou vindt is op zich belangrijk, maar het moet niet de acceptatie van jezelf in de weg staan. Wat de ander van jou vindt is in principe het probleem van de ander.

Acceptatie kan leiden tot een positieve grondhouding en dat helpt je dat je je niet zonder meer neerlegt bij de beperkingen en de kansen van jezelf en de wereld om je heen, maar dat je juist gebruik maakt van alle middelen en mogelijkheden hoe beperkt en hoe kansrijk die ook mogen zijn om je een doel te stellen dat voor jou haalbaar is. Daarbij is niet alleen het doel belangrijk maar ook de ervaringen op de weg er naartoe.

En wat als je nou niet accepteert, of niet kan, of niet wilt accepteren? Dan word je verbitterd. Dan stoot je mensen af. Dan kom je alleen te staan. Dan kom je uiteindelijk op een punt dat je aangeboden hulp, hoe goed ook bedoeld niet kan of niet wilt aanvaarden. Dan word je eenzaam en gaat het van kwaad tot erger. En al je energie gaat zitten in een verloren strijd.

Daarom alleen al is acceptatie belangrijk, het leidt tot een positieve grondhouding waardoor je iets moois van je leven kan maken!

Plaats een reactie

(78) Onmogelijke keuzes

Een keuze die met liefde is gemaakt en die door alle betrokken met het hart volledig wordt geaccepteerd is géén keuze… maar een vanzelfsprekendheid! In mijn ogen staat dat voor onvoorwaardelijke liefde!


Ze houden van elkaar. Alleen… haar ouders zijn “niet blij” met haar relatie. Ze staan niet achter haar! En dat vindt ze moeilijk. Ze vindt het lastig, want ze houdt zo ontzettend veel van de ander… en wil ook haar ouders geen verdriet doen. Ze voelt zich alleen… helemaal alleen… omdat ze gedwongen wordt een van de moeilijkste keuzes in haar leven te maken.

Keuze? Kan er überhaupt wel van een keuze worden gesproken? In de kern is het in een dergelijk situatie bijna niet mogelijk om te komen tot een keuze! Immers, welke keuze ook wordt gemaakt, zolang de keuze niet door alle betrokkenen met het hart wordt aanvaard, zullen er altijd mensen zijn die het bewust of onbewust niet eens zijn met de gemaakte keuze.

Hoe vaak gebeurt het niet dat je een slecht gevoel hebt over een keuze die is gemaakt… maar je weet niet waarom? Hoe vaak gebeurt het niet… dat jij er bewust van bent dat je het niet eens bent met de gemaakte keuze? In deze situaties komt verlies, al of niet verborgen, om de hoek kijken. Een verlies dat zich vertaalt in onmacht, verdriet en in extremere situaties zelfs in rouw.

Dat verlies zullen we hoe dan ook op de een of andere manier bewust moeten worden en kunnen accepteren. En hiermee zijn we dan tegelijkertijd in een van de vele variaties van het rouwproces terecht gekomen. Het betekent ook dat het verlies voor alle betrokkenen een verschillende betekenis heeft en alleen al daarom het verlies op een verschillende manier wordt verwerkt.

Een voorbeeld ter illustratie.

Beiden zijn ze het er mee eens dat ze gaan scheiden.

Vroeger werkten ze beiden bij hetzelfde bedrijf en konden ze samen thuis met elkaar bespreken wat ze gedurende de dag zoal hadden meegemaakt. Zij, ging bij een ander bedrijf werken. Een bedrijf waarbij alles wat ze overdag deed vertrouwelijk was en vooral niet mocht worden gedeeld met anderen. De relatie verkoelde daardoor enigszins. Zij, daarentegen deed er alles aan om de relatie op het oude niveau te houden. Hij kreeg promotie en was voor het werk vaak langere tijd in het buitenland. Door het werk wat hij deed werkte hij nauw samen met anderen, zo nauw dat er met een van de medewerkers een relatie ontstond.

Beiden zijn ze het er mee eens dat ze gaan scheiden… maar om verschillende redenen. Hij, omdat hij vond dat de afstand tot haar onoverbrugbaar was geworden. Zij, omdat hij vreemd was gegaan.

Het rouwproces zal voor beiden verschillend zijn. Niet alleen omdat zij verschillende persoonlijkheden en verschillende achtergronden hebben, maar ook omdat de uitgangspunten van het verlies (de scheiding) verschillend zijn.

Terug naar de keuze in het begin van deze blog.

Ieder mens is verantwoordelijk voor de eigen keuzes. Maar de ander, die ook van haar houdt, die kan met al de liefde die deze heeft… alleen maar toekijken… en er zijn voor degene die de keuze maakt. Want wat je er ook van vindt, ook al houden ze nog zoveel van elkaar, je mag naar mijn mening nooit de keuze beïnvloeden van je geliefde. Ook de ouders zijn belangrijk. En evenzo mogen ook de ouders naar mijn mening de keuze van hun kind op het gebied van haar liefde naar haar geliefde niet beïnvloeden. Ook zij mogen naar mijn mening, wat er ook gebeurt, alleen toekijken en er altijd voor haar zijn.

Hoe triest is dat niet? Je wilt aan de ene kant de ouders geen verdriet doen en aan de andere kant wil je je geliefde niet verlaten. Je zit in een spagaat… het is gewoon niet eerlijk… het is bijna niet mogelijk om een keuze te maken. En… zou je wel een keuze moeten maken?

shutterstock_223648765Degene die de keuze maakt, zal een keuze moeten maken met het hart. En hoe erg het voor de ander(en) ook is, zij zullen alleen maar mogen toekijken. Want één ding is heel zeker, wanneer zij zich gaan bemoeien met de keuze dan zal het naar mijn mening zeker fout gaan. Een relatie komt niet tot stand of… zal op de een of andere manier besmet zijn met de keuze die is gemaakt… of omdat misschien wel het gevoel bestaat dat de keuze werd geforceerd door een van de ander(en). Het zal altijd een volledige vrije keuze moeten zijn en degene die de keuze maakt zal deze altijd volledig vanuit het hart moeten, kunnen en mogen maken om tot juiste keuze te komen.

Wanneer een van de betrokkenen de keuze niet met het hart kan accepteren dan gaan naar mijn mening allen een rouwproces in van verbijstering via onmacht, bewustwording en hopelijk begrip naar een vorm van acceptatie. Want hoe je het went of keert, welke keuze ook is gemaakt… de relatie met de geliefde is op de een of andere manier beschadigd. En niet alleen de relatie tussen die twee is beschadigd, ook de relatie naar de ouders is op de een of andere manier beschadigd.

We staan er nooit echt bij stil wanneer we dergelijke keuzes maken. Want hoe de keuze ook uitpakt, de relaties zijn niet meer zoals in de periode van voor de beslissing met alle frustraties van dien. In mijn ogen zijn dergelijke keuzes geforceerd gemaakt en is er van ware liefde bij tenminste een van de betrokkenen geen sprake. Dat is niet eerlijk naar degene die de “werd gedwongen” tot de keuze… en niet alleen dat… deze persoon is getekend voor het leven!

Een keuze die met liefde is gemaakt en die door alle betrokken met het hart volledig wordt geaccepteerd is géén keuze… maar een vanzelfsprekendheid! In mijn ogen staat dat voor onvoorwaardelijke liefde!

Plaats een reactie

(77) Communicatie

Wanneer je met een rouwende wil communiceren zal je deze figuurlijk moeten omarmen, moet je goed naar de ander kunnen luisteren, moet je willen begrijpen wat wordt verteld en moet je interesse in de ander tonen. Daar komt nog bij dat er onderwerpen ter sprake kunnen komen waar jij persoonlijk ook best moeite mee kan hebben.


Ieder mens verwerkt rouw of verdriet op een voor ieder unieke wijze. Er zijn geen standaardoplossingen voor rouwenden of voor mensen die buiten hun wil in moeilijke situaties zijn terecht gekomen. Maar om toch een begin te maken, om deze mensen te bereiken of te helpen, zullen we met ze moeten kunnen communiceren.

Vooropgesteld dat iemand die rouwt of in een moeilijke situatie verkeert, instaat is met je te praten of misschien zelfs met je zou willen praten, kan je er vanuit gaan dat het geen alledaags gesprek is dat je met elkaar voert, maar dat het juist veelmeer gaat om de ander te laten praten over de onderwerpen die zij of hij op dat moment belangrijk vindt. Op die momenten zal je… veel begrip moeten kunnen tonen en… veel inzicht moeten hebben in de puzzels waar deze op dat moment mee zit en… je zal vooral veel, heel veel empathie moeten hebben en… misschien zelfs een flinke dosis geduld. Je zal ook goed moeten kunnen omgaan met de (lange) stiltes die vallen in het “gesprek.”

SJR (NL-077) en MGF (UK-074) shutterstock_163706276Daar komt nog bij dat tijdens gesprekken met een rouwende ook veelal beladen onderwerpen ter sprake kunnen komen die we in onze cultuur (liever) uit de weg gaan. Onderwerpen zoals de dood, een leven na de dood, het geloof, het gemis van de ander en alle emoties die daar mee gepaard gaan. Onderwerpen waar je zelf ook een mening over hebt. En jouw mening hoeft niet noodzakelijk te stroken met die van de ander!

Kortom, als je echt met een rouwende wil communiceren zal je deze figuurlijk moeten omarmen… moet je goed naar de ander luisteren… en moet je willen begrijpen wat wordt verteld… moet je interesse in de ander tonen. Daar komt nog bij dat er onderwerpen ter sprake kunnen komen waar jij persoonlijk ook best moeite mee kan hebben. En daar zit nu precies het probleem in de communicatie met de rouwende.

Het is te gek voor woorden dat vaak blijkt dat communicatie tussen mensen lastig of moeilijk is. Hoe vaak constateer je niet bij jezelf… dat de ander jouw boodschap toch anders heeft begrepen dan jij feitelijk bedoelde… dat jij de ander niet begreep… of dat jij zonder door te vragen aannam dat je de ander begreep. Ja… het is te gek voor woorden… praten en communiceren wordt ons immers al heel vroeg geleerd. We zouden allemaal expert moeten zijn op dit gebied, alleen… waarom zijn we dat dan niet?

Het zou al een hele stap zijn wanneer we leren beter met elkaar te communiceren. Het is iets dat wij bijna iedere dag en ieder moment kunnen gebruiken. Communicatie gaat niet alleen over de woorden die we naar elkaar zeggen, maar het zijn ook de soms lange stiltes of het… zwijgen en de houding van ons lichaam die de boodschap naar de ander onderstrepen of uitstralen. Communicatie gaat ook over het elkaar beter leren begrijpen, empathie hebben voor elkaar en… van elkaar accepteren wie we zijn! Communicatie betekent ook dat we moeilijke situaties niet (meer) uit de weg gaan maar juist open staan om met een ander die het moeilijk heeft een gesprek aan te gaan of een helpende hand te bieden.

Misschien is het in onze wereld in deze tijd te veel gevraagd… maar desondanks ben ik van mening dat we de uitdaging met elkaar moeten durven aangaan!

Persoonlijk ben ik deze uitdaging aangegaan. Hoe moeilijk ik een gesprek ook vind, ik probeer hiervan te leren om het de volgende keer beter te kunnen doen. Het gaat met veel vallen en… vooral iedere keer weer opstaan!

Plaats een reactie

(76) Je dacht dat het over was…

Ineens zijn daar weer die herinneringen aan dat moment… dat moment dat jouw wereld verging. Ineens ben je weer terug bij af. Je dacht dat het over was.


Ineens zijn daar weer die herinneringen aan dat moment… dat moment dat jouw wereld verging. Ineens ben je weer terug bij af. Je dacht dat het over was.

In het begin van je rouw of je verlies, die periode vlak na het overlijden van je dierbare, of omdat je het werk dat je juist zo prachtig vond niet meer kan uitvoeren, of omdat je ongeneeslijk ziek bent geworden… die periode vlak na dat heftige verlies… die periode waarin je de rauwe pijn van je verlies zo heftig ervaart… op zo’n moment ben je uit je evenwicht en dreig je bijna letterlijk om te vallen. Het is een periode van chaos en emotionele pijn. Een periode waarin je de klok zou willen terugzetten. Een periode waarin je zou willen dat alles weer was zoals “vroeger.” Een periode waarin je het liefst in een veilig holletje zou willen kruipen. Een periode waarin je je terugtrekt.

Je dacht dat het over wasUiteindelijk begin je langzaamaan weer beetje bij beetje naar buiten te krabbelen. Begin je weer mee te doen… met alles waar je omgeving mee bezig is. Begin je ook zelf weer een aantal activiteiten te ontplooien. Langzaamaan… stapje voor stapje.

Je bent onzeker. Want hoe moet je verder… alleen… of zonder werk of… Je bent bang dat je (veel) fouten maakt. Je moet nu dingen doen en regelen die je vroeger misschien nooit had hoeven doen of misschien niet had willen doen. Ja, je denkt dat je fouten maakt maar je omgeving heeft daar een ander beeld bij! De omgeving vind je krachtig… alleen… jij voelt dat niet zo.

Ondanks al je verdriet ga je toch stapje voor stapje verder… je moet wel. En met elk stapje dat je zet krijg je een beetje meer zelfvertrouwen.

Soms ga je te snel. Dan gebeurt er onverwacht iets dat een herinnering oproept… een geur, een kleur, een stem, een klank… een herinnering aan dat verlies. En weer dat besef dat je alleen verder moet… of dat je die schitterende baan niet meer hebt… of dat je niet meer geneest… of dat je… Weer loop je tegen dat verdriet aan… en je begint weer overnieuw met het verwerken van je rouw of je verdriet.

Dat terugvallen herhaalt zich regelmatig in het proces van rouwverwerking! En telkens kom je weer op de een of andere manier alle fasen van verdriet tegen zoals ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en acceptatie.

In de loop van de tijd val je steeds minder vaak terug. En iedere keer wanneer dat gebeurt voelt het telkens een beetje anders. De rauwe pijn van je rouw verandert in de zachte pijn van het verlies. Niet dat je niet wordt herinnerd aan je verlies… aan die dierbare die er niet meer is. Die herinnering blijft leven lang bij je.

En beetje bij beetje begin je weer in evenwicht te komen. Begint het hart met het hoofd in balans te komen. Zijn er zelfs ook weer die dagen waarin je blij bent. Waarin je weer lacht. Dagen die op dat moment misschien een feest voor je zijn.

En ook op dat soort dagen kan er iets gebeuren dat een herinnering oproept… een gezicht, een stem, een melodie, een geur, een plaats… een herinnering over dat moment waarop het allemaal begon. Je ziet het niet aankomen, het overkomt je. En het proces herhaalt zich weer. Maar telkens een beetje anders. Dat is het verwerken van rouw. Zo voelt het verwerken van rouw. Het gaat stapje voor stapje.

Wanneer je over een langere periode kan terugkijken, dan zie je dat je steeds minder ver terugvalt in je verdriet… en tegelijkertijd merk je misschien op dat je verder bent gekomen… en je zelfverzekerder bent geworden.

Hoever je ook komt met het verwerken van je verdriet en van je rouw… er zullen altijd momenten in de toekomst komen… waarin je weer terugvalt naar dat moment waar het allemaal gebeurde. Alleen… duurde het in het begin maanden voordat je een stapje kon nemen… in de toekomst duurt het veel korter. Iedere keer komen er van die momenten. Dat zijn dan geen momenten meer van verdriet maar het zijn momenten waarop je trots kan zijn dat je uiteindelijk toch weer op een punt bent aangekomen waarin je verder kan met je leven. Dat je nieuwe dingen bent gaan doen. Dat je nieuwe kansen hebt gekregen. Dat je weer als volwaardig mens, dat ben je altijd al geweest alleen jij vond dat niet zo, in het leven staat en je weer het idee hebt dat alles gebeurt zoals jij vindt dat het zou moeten gebeuren. Dat zijn de dagen dat je in balans bent.

Misschien heb je het op dit moment moeilijk of heb je heb het zwaar door het verlies in je leven. Toch heb ik er vertrouwen in dat je weer een blij mens kan worden die weer kan lachen en de dagen kan ervaren als een feest. Misschien niet op mijn manier, maar zeker op jouw manier!

Plaats een reactie